Kozmos Postası: Merhaba

Merhaba Uzay ve Evren okurları! Bundan sonra her ayın başında ve ortasında uzay araştırmalarıyla ilgili paylaşımlar yapacağım.

Ben bir metalurji ve malzeme mühendisiyim. Kaynaklı üretim alanında çalışıyorum, uzay araştırmalarına da kişisel ilgim vardır. Yazılarla ilgili soru, öneri ve eleştirileriniz olursa iletmekten çekinmeyin. Çünkü bugüne kadar yazdığım her mecrada okur geri bildirimleriyle şekillendirdim sayfalarımı ve hedefim, sayfanın okurunun da sayfada katkısının, emeğinin olmasını görmesidir.

Gelelim sayfa biçimine: Sayfamız her yayında bir önceki iki haftanın ve gelecek iki haftanın uzay misyonlarının değerlendirmesi ve tanıtımıyla başlayacak. Ardından, bir “dosya” başlığımız olacak ki bu kısım, yazının ana gövdesini oluşturacak. Yani asıl konumuzu dosya başlığı altında inceleyeceğiz. Sonrasında, eğer ülkemizde uzay araştırmaları ya da astronomi ile ilgili önemli bir gelişme, bir başarı ya da haber niteliğinde bir bilgi olursa “uzay ve ülke” başlığı atarak o paylaşımı ekleyeceğiz. Son olarak da “bilgi köşesi” adlı bir başlığımız olacak. Bu başlık, daha çok uzay araştırmaları ya da ilgili konular hakkında temel  bilgileri paylaştığımız bir yer olacak. Elbette ihtiyaca göre bu başlıkların ağırlıkları değişebilir ve başlıklar birbirlerinden beslenebilirler.

Sayfamızı ve tabi daha çok beni zorlayacak bir diğer konu da ABD ve Avrupa Birliği’nin uzay araştırma bilgilerine çok daha kolay ulaşılabiliyorken, Rusya ve Çin’in çalışmalarının daha kapalı, diğerleri kadar reklamı  yapılmaksızın yürütülüyor olması. Bu problemin üstesinden gelerek dengeyi koruma sorumluluğumun olduğunu biliyorum. Çok daha fazla emek harcamak gerekecek, ama dengeyi korumak yayın ilkemdir. Bu konuda bir eksik tespit ederseniz de lütfen geri bildirimde bulunun. En kestirme geri bildirim yolu @kozmosbeyefendi twitter hesabımdır.

Geniş bir giriş yaptığımıza göre yayınımıza başlayalım.

1 Kasım – 15 Kasım 2018 Arası Planlanan Misyonlar

6 Kasım günü Arianespace firması Fransız Guyanası’ndan Metop –C adlı uyduyu fırlatmayı planlıyor. Fırlatmada Soyuz-2 roketi kullanılacak. Metop, Yerküre’nin kutupları arası alçak yörüngede (yükseklikleri 817km) dönen üçlü bir uydu sistemi. A ve B, 2006 ve 2012 yıllarında fırlatılmışlar, Metop-C’nin de üçlünün son üyesi olarak sistemi tamamlaması bekleniyor (1).

14  Kasım’da SpaceX firması Kennedy Uzay Üssü’nden Katar’a ait Es’Halil 2 adlı haberleşme uydusunu fırlatmayı planlıyor. Fırlatmada Falcon 9 v1.2 uzay aracı kullanılacak. Haberleşme uydusu, Kuzey amerika ve Ortadoğu’da dahakaliteli TV yayını verilebilmesi için hizmet verecek (1).

15 Kasım’da Northrop Grumman firması, Antares 230 roketiyle ABD’deki Orta Atlantik Bölgesel Uzay Üssü’nden NG-10 adlı kargo uzay aracını Uluslararası Uzay İstasyonu’na ulaştırmayı planlıyor (1). Kargo yükü 3,50 – 3,75 ton arası bir ağırlığa sahip, içeriğinde besin maddelerinin yanı sıra bir takım deney materyalleri içeriyor (2).

Dosya: Vostok 1 ve Yuri Gagarin’in Uzay Deneyimi

İnsanlık tarihinde atmosferin dışına çıkıp uzay yürüyüşü deneyimi yaşayan ilk kişi, Sovyet savaş pilotu Yuri Gagarin’dir. Bu misyonu gerçekleştirmek için Vostok uzay aracı kullanılmıştır. Şimdi, dünya tarihinde bir kilometre taşı olan bu misyonun hikayesini anlatalım.

Vostok, Gagarin’in uzaya gidişinin öncesindeki 5 yıllık emeğe dayanır. 1957 yılında Layka adlı bir köpeğin başarıyla fırlatılmasından sonra, insanlı uçuş çalışmaları başlamıştı. Elbette insanlı uçuş, sağlıklı bir dönüşü de gerektirdiğinden çalışmalar titizlikle yapılıyordu. Vostok 1’in yedi insansız prototipinden ikisi yörüngeye ulaşamamış, diğer ikisi de yörüngedeki görevlerini yerine getirememişler. Gönderilen diğer araçların misyonlarını tamamlaması sonucu, insanlı uçuşa karar verildi.

Vostok’a fırlatma için yakıt yükleniyor (4)

Nihayet 12 Nisan 1961 sabahı Moskova saatiyle saat 09:07’de, tarihteki ilk  insanlı fırlatma gerçekleşti. Bundan önce insanlı fırlatma denenmemişti, yani Gagarin, ilk insanlı fırlatmanın test pilotudur aynı zamanda. Pekiyi fırlatma kusursuz muydu? Hayır! İkinci kademe roketi olması gerekenden yarım saniye fazla çalışarak Gagarin’i, olması gerekenden çok daha yükseğe, tehlikeli yükseklikteki bir yörüngeye taşıdı. Yer kontrolü ve Gagarin’in kendisi, ve elbette daha sonraki araştırmacılar doğru yörüngeye oturmanın önemini anlamış oldular zira iletişimle ilgili ciddi problemler oluştu.

Geri dönüş, frenleme motorunun 40 saniyelik yanışına kadar normal gerçekleşti. Açıklanmamış bir nedenle Vostok kendi ekseni etrafında birden, çok hızlı bir şekilde dönmeye başladı inişte. Daha sonra paraşütle normal iniş sağlandı. Tam hedeflenen bölgeye inilemese de, yakın bir yere iniş sağlamıştır. Misyon toplamda 106 dakika sürdü (3).

Vostok’un içi. Sadece fırlatma koltuğu görünmüyor, çünkü açık olan kapağa monteli. Fotoğraf dönüş sonrası çekildiğinden yüzey hasarı rahatlıkla görülebiliyor. Bu hasarın atmosfere girişteki yanmaya bağlı değil, fırlatmadaki aşırı rüzgardan ve paraşüt açılmadan önceki aşırı sürtünmeden olduğu düşünülüyor.

Bilgi Köşesi: Dünya’nın Yörüngeleri

Dünya, uzayda bir kütle ve bir kütle çekimine sahip. Bu kütle çekiminin etkisiyle oluşan yörüngeleri var ve bu yörüngelerde dolaşan yapay ya da doğal çeşitli cisimler var. Öncelikle şunu söylemek isterim ki uzayda bir kütle etrafında kütle çekiminin etkisiyle dairesel-benzeri hareket yapan bir cismin o yörüngede oluşu, tamamen hızıyla ilgilidir. Şimdi Dünya’nın kullanılan yörüngelerine bakalım:

Çoğu meteoroloji ve bazı haberleşme uyduları yüksek jeosenkronize yörüngededirler ve Dünya etrafında yavaş dönerler. Navigasyon amaçlı ya da belirli bir bölgeyi görüntülemekle görevli uydular, orta yükseklikli yörüngede dönerler. Çoğu bilimsel uydu da – Uluslararası Uzay İstasyonu dahil – alçak yörüngede dönerler (5).

Hangi uydunun hangi yörüngede döneceği, tamamen yapacağı iş gereği hangi hızla dönmesi gerektiği ile ilgilidir. Bunların yanında eliptik yörüngeler de olabilir. Kepler yasaları gereği, cisim Dünya’ya yaklaştıkça hızlanır, uzaklaştıkça yavaşlar. Farklı hızların gerektiği durumlarda bu tip yörüngeler de kullanılır. Bu hızlanma hareketi, bir gezegenin kütle çekiminin kullanılarak uzay aracının hızlandırılmasının istendiği durumlarda da kullanılır. Voyager’ın uzak gezegenlerde yaptığı fly-by hareketinde olan da bu kaldıraçlama hamlesidir.

İçeriğimizi beğendiyseniz paylaşabilir, diğer içeriklerimizden haberdar olmak için ise bizi  İnstagramTwittter ve Faceboook üzerinden takip edebilirsiniz.

Kaynakça

(1)  Launch Calendar

http://www.spaceflightinsider.com/launch-schedule/

(2)  Antares NG-10 John Young

http://www.spaceflightinsider.com/organizations/northrop-grumman/ng-10-cygnus-mission-named-in-honor-of-apollo-16s-john-young/

(3) Vostok 1
http://russianspaceweb.com/vostok1.html

(4)  Final preparations for the launch of Gagarin’s Vostok
http://russianspaceweb.com/vostok1_preflight.html

(5) Catalog of Earth Satellite Orbits
https://earthobservatory.nasa.gov/Features/OrbitsCatalog/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir