Kozmos Postası – Uzay İstasyonu

Kozmos Postası’nın bu yayınında dosya konumuz Uluslararası Uzay İstasyonu. İstasyonu tanıyacağız. Bilgi köşesinde konumuz, 447. doğum gününde Johannes Kepler ve Kepler Yasaları olacak. Haberlerle başlayalım:

2018 Aralık Son Yarısındaki Gelişmeler

17 Aralık’ta RocketLab firması, Yeni Zelanda’nın Mahia Yarımadası’ndan Electron roketiyle Elana-19 misyonunu gerçekleştirdi. 13 adet uyducuk, başarıyla yörüngelerine yerleştirildi. Bu, RocketLab firmasının ilk NASA misyonuydu.

20 Aralık’ta Kazakistan’daki Baykonur Kozmodromu’ndan Proton-M roketiyle Roskozmos, Blagovest 13L ticari uydusunu fırlatıldı ve misyon başarılı oldu.

23 Aralık’ta SpaceX firması, Falcon 9 v1.2 roketiyle GPS 3-01 adlı misyonu gerçekleştirdi. ABD Hava Kuvvetleri’nin GPS III SV01 adlı üçüncü nesil GPS uydusunu yörüngesine taşındı. Fırlatmadan 1 saat 56 dakika sonra uydu, yörüngeye oturtuldu. Fırlatma videosunu aşağıda bulabilirsiniz. GPS III serisi fırlatmaların 2022’ye kadar sürmesi bekleniyor.

27 Aralık’ta Rusya’nın doğusundaki Vostoçni Kozmodromu’ndan Soyuz-2 roketiyle Kanopus V 5 ve 6 uzaktan algılama uydularının fırlattı. Misyon başarıyla tamamlandı.

2019 Ocak İlk Yarısındaki Gelişmeler

Ocak ayı içinde, henüz belirlenmemiş olan bir tarihte Hindistan Uzay Ajansı, PSLV-CA adlı roketle Hindistan devletine ait Emisat adlı bir gözetim uydusu fırlatmayı planlıyor.

Daha önce birkaç kez ertelenmiş olan, ULA firmasının NROL-71 istihbarat uydusu fırlatma misyonu 6 Ocak’a planlandı. Delta IV-Heavy roketi kullanılacak.

7 Ocak’ta SpaceX firması, Iridium haberleşme uydu grubunun sekizinci ve son fırlatmasını yapacak. Yine Falcon 9 v1.2roketi kullanılacak (1).

Dosya: Uluslararası Uzay İstasyonu’nu Tanıyalım

Uluslararası Uzay İstasyonu, uzaydaki en büyük insan yapısıdır. Yapımı 1998 yılından 2011 yılına kadar sürmüştür ve 2 Kasım 2000 tarihinden beri içinde yaşanmaktadır.

Ocak 2018 itibariyle 18 ülkeden toplam 230 kişi istasyonu ziyaret etmiştir. Elbette bu kişiler istasyonda araştırma yapan astronot, kozmonot ve bilim insanlarıdır. En çok ziyaretçi 145 kişi ile ABD’den gitmiş olup Rusya Federasonu’ndan da 46 kişi gitmiştir. İstasyon üzerine en çok katkı koyan uzay ajansları NASA, Roskozmos ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA)’dır. Japon Uzay Ajansı JAXA ve Kanada Uzay Ajansı da katkı sıralamasında takip eden ajanslardır. Toplamda 15 ülke katkıda bulunmaktadır. Belki ileriki yıllarda, geçitiğimiz ay henü kurulmuş olan Türkiye Uzay Ajansı da katkıda bulunan ajanslar arasına girer.

İstasyon’un görünümü
Foto credit: NASA

Mevcut planlara göre istasyonun en az 2024 yılına kadar hizmet vermesi bekleniyor ve bunun, 2028’e kadar uzatılabileceği söyleniyor. Sonrasında ne yapılacağı ise henüz belli değil. Yörüngeden çıkartılabilir ya da gelecekteki uzay istasyonları için yeniden kullanma yoluna gidilebilir.

İstasyondaki misyonlar ABD’deki Houston ve Rusya’daki  Moskova’dan yönetilmektedir.

Pekiyi, istasyonu nasıl görebilirsiniz? İstasyon yaklaşık 400km’lik bir irtifada, her 90 dakikada bir Dünya çevresinde bir tur atacak şekilde döner. Ortalama çizgisel hızı 28.000km/saat’tir. İstasyon geceleyin ya da alacakaranlıkta, Venüs’le yarışır bir parlaklıkta gökyüzünü kateder. Uçaktan farkı, ışığının sabit ve parlak olması, uçak gibi yanıp sönmemesi ile gökyüzünü sabit irtifada kateder görünmesidir. Uçakların size yaklaştıkça ya da sizden uzaklaştıkça irtifasının değiştiğini hissedersiniz. İstasyon ise adeta Ay gibi hep aynı yükseklikte görünür. İstasyonu takip eden telefon uygulamaları var. Herhangi birini indirip bulunduğunuz yerden hangi günün hangi saatinde geçeceğini takip edip izleyebilirsiniz. İstasyon, Dünyanın sürekli aynı yerlerinin üzerinden geçmez. Çünkü dönüş ekseni Dünya’nınkinden kaçıktır. Bu nedenle sürekli farklı yerleri tarar. Alttaki şematik çizimde Dünya, sürekli eğik ekseni etrafındadönerken istasyon da gösterilen yörüngede döndüğü için Dünya’nın her yerinden çeşitli zamanlarda görünebilmektedir ya da o, Dünya’nın her yerini çeşitli zamanlarda görmektedir.

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun yörüngesi (2)

İstasyon mürettebatı üç ila altı kişiden oluşur. Altı kişilik mürettebat desteği 2009 yılından sonra mümkün olabilmiştir. 2003’teki Columbia kazasından sonra iki kişilik Soyuz modülleriyle seyahat sağlanmıştır. En yüksek kapasitede istasyonda 13 kişi bulunmuş, ancak kısa süreli nöbet değişimi şeklinde, birkaç günlüğüne gerçekleşmiştir.

2011 yılında NASA’nın uzay mekiği filosunun görevi sonlandırıldı ve Rus Soyuz modülleri, istasyona gitmenin tek yolu oldu. Genellikle görevlere üç mürettebat olarak gidilip altı ay istasyonda kalınmaktadır. Mürettebat istasyondan ayrılmak istediğinde, istasyona kenetli bulunan bir Soyuz modülüne binip Dünya’ya dönebilmektedir.

2019 ya da 2020’den itibaren SpaceX ve Boeing firmaları da istasyona mürettebat taşıyarak mürettebat sayısını artırmayı hedeflemektedir.

Mürettebat, istasyondaki zamanının çoğunu deneyler ve bakım  işlemleriyle geçirmekte, günde iki saat de kişisel bakım ve egzersizlere ayrılmaktadır. İstasyonun yaşanabilir hacmi 935 metreküptür, yani ortalama bir 3+1 evin bir buçuk katı kadar. Bunun yanında uzay yürüyüşleri ve eğitim amaçlı yayınlar yapmakta, sosyal medya faaliyetlerinde bulunmaktadırlar. Özellikle Twitter ve Instagram’da Astronotların isimlerini aratıp takip edebilir, paylaşımlarını görebilirsiniz.

İstasyonun içinden bir kare

İstasyonda çok çeşitli araştırma konuları ele alınmaktadır. Özellikle yerçekimsiz ortama insan vücudunun tepkileri, kemik ve kas sistemine etkisi, kardiyovasküler sistem ve gözlerin tepkileri araştırılmaktadır. Bunların yanında astronomik gözlemler yapılabilmektedir (3).

Mürettebat sadece araştırmalardan değil bakımdanda sorumludur. Örneğin bir önceki KozmosPostası yaynında (47P/Wirtanen’in ziyareti), yapılan bir tamiratın videosunu bulabilirsiniz.

Her mürettebat ekibinin bir “sefer numarası” vardır ve sefer görevleri hedefleri olur. Örneğin şu sıralar istasyonda bulunan ekip 59. Sefer’e (expedition) dahildir. Her sefer ekibi kendine bir yama seçer. Yama üzerinde sefer görevini temsil eden bir çizim ve mürettebatın isimleri ile vatandaşı oldukları ülkelerin bayrakları bulunur. Mevcut 59. sefer ekibinin yaması şu şekilde mesela:

Uluslararası Uzay İstasyonu 59. Sefer Yaması

 

Bilgi Köşesi: Kepler Yasaları

Johannes Kepler, 27 Aralık 1571’de bugünkü Almanya’nın Weil der Stadt kentinde doğdu. Bilim dünyasına katkısı, gezegen hareketlerinin görelilik öncesi modelini çıkartmış olmasıdır. Kepler’e göre gezegensel hareketin üç yasası vardır:

1. Yörüngeler yasası: Her gezegen eliptik bir yörüngede döner ve Güneş, bu elipsin odaklarından birinde bulunur.

2. Alanlar yasası: Güneş’ten gezegene uzanan bir çizgi, eşit zamanda eşit alan tarar.  Yani Güneş’e yakınlaştıkça gezegenin yörüngedeki hızı artar ve ondan uzaklaştıkça gezegenin yörüngedeki hızı azalır.

Taralı iki alan birbirine eşittir.

3. Turlar yasası: Gezegenin Güneş etrafında attığı bir tur, yani bir yılı için geçen sürenin karesi, yörünge elipsinin büyük ekseninin yarısının kübüyle doğru orantılıdır (4).

Turlar yasasını anlatan logaritmik grafik

Bu üç yasa, onun yaşadığı dönemde gözlemlenebilen gezegenlerin hareketlerini bilimsel olarak açıklamaya yetmişti. Sonradan bulunan Neptün’ün hareketini anlayabilmek için genel göreliliğin Einstein tarafından bulunmasını beklemek gerekmişti. Çünkü Güneş’ten uzaklaştıkça Kepler yasaları sapıyordu. Yine de bu yasalar,  pek çok astronomik keşif ve ilerlemenin taşlarını döşemiştir.

İçeriğimizi beğendiyseniz paylaşabilir, diğer içeriklerimizden haberdar olmak için ise bizi  İnstagramTwittter ve Faceboook üzerinden takip edebilirsiniz.

Kaynakça

(1) Launch Calendar
https://www.spaceflightinsider.com/launch-schedule/

(2) Why do Satellites’ Orbit Look Like a Sinusoidal Wave on the World Map?
‘https://www.scienceabc.com/eyeopeners/why-do-satellites-orbits-look-like-a-sinusoidal-wave-on-the-world-map.html

(3) International Space Station: Facts, History and Tracking
https://www.space.com/16748-international-space-station.html

(4) Kepler’s Laws
http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/kepler.html

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir