Kozmos Postası: Yıldızlar Arasında Bir Garip Yolcu

Merhaba, Kozmos Postası’nın bu yayınında, ay başında duyurduğum misyonlardaki gelişmeleri ve bu ayın geri kalanınında gerçekleşmesi planlanan misyonları tanıtacağım. Dosya konumuz Voyager misyonu. NASA’nın, Güneş Sistemi’nin uzak gezegenleri ile yıldızlar arası bölgedeki ilk deneyiminden bahsedeceğim. Bilgi köşemizde de, günümüzden 2250 yıl önce Dünya çevresinin nasıl doğruya yakın ölçüde hesaplandığını göreceğiz.

2018 Kasım ilk yarısındaki gelişmeler

7 Kasım günü Arianespace firması Fransız Guyanası’ndan Metop-C adlı, metop serisinin son kutupsal yörünge uydusunu Soyuz-2  roketi kullanarak fırlattı ve 817km yükseklikteki alçak irtifalı (Dünya çevresinde hızlı, günde birkaç kez dönülen) yörüngeye oturttu. Fırlatma videosunu kaynakçadaki linkten izleyebilirsiniz (1).

15 Kasım’da SpaceX firması, Katar’a ait Es’Halil-2 uydusunu yer merkezli yüksek irtifalı (Dünya ile birlikte yavaş dönülen) yörüngeye oturttu. Bu bir TV yayın uydusu olduğu için Dünya’nın hep aynı bölgesini görüyor. Dolayısıyla Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızını takip etmesi gerekiyor. Yörüngeye oturtma işlemi, fırlatmadan 32 dakika sonra tamamlandı. Elbette SpaceX firmasının bir farkı olarak Falcon 9 roketinin ilk fırlatma aşamasında kullanılan birinci kısmı, tekrar kullanılmak üzere Atlas Okyanusu’nda o sırada tutulmakta olan “Of course I still love you” (tr: Tabii ki hâlâ seni seviyorum) adlı insansız gemi üzerine başarıyla indi. Fırlatmayla ilgili geniş tanıtım videosunu kaynakçadaki linkten izleyebilirsiniz (2).

15 Kasım için planlanan, ancak olumsuz hava koşulları nedeniyle 17 Kasım’a ertelenen Northrop Grumman firmasının Antares 230 roketiyle gerçekleştireceği Cygnus NG-10 misyonu, başarılı bir fırlatma ile başladı. İki günlük seyahati sonunda astronot ve kozmonotlar için bir takım yiyecek maddeleri ve deney materyalleri içeren 3,5tonluk bir kargoyu Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS)’na ulaştırması amaçlanıyor. Fırlatma detaylarını linkte bulabilirsiniz (3).

Cygnus NG-10 Kargo Fırlatılışı.
Foto credit: Aubrey Gemignani/NASA

 

2018 Kasım son yarısında planlanan misyonlar

19 Kasım’da SpaceX firması Falcon 9 v1.2 roketiyle SSO-A adlı misyonu gerçekleştirmeyi hedefliyor. Bu, karma bir misyon. 34 ayrı firmanın 64 adet, cubesat olarak adlandırıan küçük uydusu Güneş ile senkronize bir alçak yörüngeye oturtulacak. Yani Dünya’nın herhangi bir noktasında Güneş’i hangi hızla hareket ediyor görüyorsak bu uydular da o hızla Dünya etrafında dönüyor olacaklar.

20 Kasım’da Arianespace firması Fas’a ait Mohammed VI-B uydusunu Fransız Guyanası’ndan Vega roketi ile fırlatmayı planlıyor. Uydunun kullanım amacı, haritalama ve bölgesel tarım performansı ve doğa değişikliklerinin takibi olarak açıklanıyor.

22 Kasım’da Hindistan Uzay Ajansı ISRA, HySIS uydu misyonu ve 30 diğer küçük uydular için PSLV-XL roketiyle bir fırlatma planlıyor. Fırlatma, Hindistan’ın güneyindeki Chennai şehri yakınlarında, Bengal Körfezi kıyısındaki Satiş Dhawan Uzay Merkezi’nden gerçekleştirilecek.

29 Kasım’da ULA firması, ABD Kaliforniya’daki Vandenberg Uzay Üssü’nden NROL-71 kâşif uydusunu fırlatmayı planlıyor. Fırlatmada Delta IV Heavy roketi kullanılacak, ağır bir ekipman taşıdığı anlaşılıyor. Bu firma ve kullanılan uzay üssü çoğunlukla askerî amaçlı kullanılmaktadır ve misyonlarla ilgili çok detay verilmez. Medyaya ilginç bir detay paylaşılırsa köşeme taşıyacağım (4).

Dosya : Voyager

Voyager, NASA’nın Güneş Sistemi dışına gönderdiği, Güneş Sistemi’nin dış gezegenlerinin araştırılmasını da amaçlayan ikiz uzay araçlarıdır. Voyager, 1977 yılında fırlatıldı ve hala görev yapıyor. Buraya dikkat; Voyager araçlarının üstlerinde taşıdığı tüm araç gereç ve veri gönderme teknolojisi 1977’den kalma. Telefonunuzun eskidiği fikrine kapılırsanız aklınıza Voyager gelsin. 🙂

Voyager-1 uzay aracı, şu anda Dünya’dan 139 Astronomi Birimi (AU, Dünya – Güneş arası mesafenin 139 katı) uzakta. Voyager-2 ise, 114 AU uzakta. Bugüne kadar Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’e yaklaşıp görüntüler aldılar ve testler yaptılar.

Voyager -1 tarafından çekilmiş bir Jüpiter görüntüsü

Üstlerinde taşıdığı araçlar; koruma kaplaması, kozmik ışın alıcısı, altın kayıt, anten, kızılötesi spektrometre ve radyometre, görüntüleme sistemi, düşük enerjili yüklü parçacıklar, magnetometre, plazma sistemi, fotopolarimetre, gezegensel radyo dalga anteni, radyoizotop termoelektrik jeneratörü ve ultraviyole spektrometresi. Elbette tüm bu içeriğe burada değinemeyiz ama önemli birkaçına kısaca değineceğim.

Tüm alıcı, spektrometre, anten ve ölçü aletleri, yaklaşarak yanından kaldıraçladığı (fly-by) gezegenlerden ve diğer uzay ortamından veri alıp analiz etmek için. Voyager, Güneş’ten çok uzakta çalıştığından, görmeye alıştığımız uzay araçlarından farklı olarak enerjisini güneş panellerinden değil, radyoizotop termoelektrik jeneratöründen nükleer enerji elde ederek sağlar. Voyager üzerindeki en ilginç şey ise, altın kayıttır. Bu bir bakır CD. Dünya’daki kültürel çeşitliliği anlatan bir CD. Kime? Karşılaşma olasılığı olan uzaylılara. CD içeriğinde çeşitli bilgiler, resimler, çeşitli etnik ve klasik müzik örnekleri var uzaylılara dünyayı tanıtmak için. İlginç bir yaklaşım.

Kaydın Türkçe kısmı da şu şeklde:

Voyager’ın misyon detaylarına, araç üstündeki ekipman detaylarına ve hatta altın kayıt detaylarına kaynakça kısmında verdiğim kaynaktan ulaşabilirsiniz (5).

Bilgi Köşesi: Eratosthenes’in Dünya’nın Çevresini Hesaplaması

M.Ö. 240 yıllarında Yunan kaşif ve astronom Eratosthenes, Dünya’nın çevresini 250.000 stadia (42.000km) olarak hesapladı. Bugün, Dünya’nın çevresinin 40.000km’den biraz fazla olduğunu biliyoruz. Pekiyi bunu nasıl hesapladı?

Eratosthenes, Syene şehrinde yaz solstisinde (20 Haziran) öğle vakti gölge oluşmadığını biliyordu. İskenderiye’de ise, 7 derecelik bir açı oluşturduğunu biliyordu aynı gün aynı saatte. Bu bilgileri kullanarak hesabı şu şekilde yaptı (6) (7):

 

İçeriğimizi beğendiyseniz paylaşabilir, diğer içeriklerimizden haberdar olmak için ise bizi  İnstagramTwittter ve Faceboook üzerinden takip edebilirsiniz.

 

Kaynakça

(1) Metop introduction

https://www.eumetsat.int/website/home/Satellites/CurrentSatellites/Metop/index.html

(2) Es’Halil-2 Mission

https://www.spacex.com/news/2018/11/15/eshail-2-mission

(3) Antares Launch Timeline on the NG-10 Mission

https://spaceflightnow.com/2018/11/16/antares-launch-timeline-on-the-ng-10-mission/

(4) Lauch Calendar

http://www.spaceflightinsider.com/launch-schedule/

(5) Voyager – NASA Jet Propulsion Laboratory
https://www.jpl.nasa.gov/voyager/

(6) Bennett et. al., Cosmic Perspective 3rd ed. p65
(7) Eratosthenes of Cyrene
https://www.khanacademy.org/partner-content/big-history-project/solar-system-and-earth/knowing-solar-system-earth/a/eratosthenes-of-cyrene

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir